Gürcistan-Abhazya Savaşı (14 Ağustos 1992 – 30 Eylül 1993) Askeri Harekatların Kısa Bir Özeti
14 Ağustos 1992 sabahı erken saatlerde, Gürcü kuvvetleri haince, Abhazya Cumhuriyeti topraklarına girdi. O gün Abhazya’nın işgaline yaklaşık iki bin Gürcü “muhafız” katıldı, 58 zırhlı araç ve çok sayıda topçu birimi destek sağladı. Ayrıca, saldırı düşman hava ve deniz kuvvetleri tarafından desteklendi. Abhazya’ya yönelik utanç verici bu harekâttan önce Gürcistan, Kafkas Araştırmaları Merkezi uzmanlarının hesaplamalarına göre, eski Transkafkasya Askeri Bölgesi’nin depolarından yaklaşık 240 tank, çok sayıda zırhlı personel taşıyıcı, yaklaşık 25.000 tüfek ve makineli tüfek, onlarca top ve roket sistemleri, özellikle “Grad” ve “Uragan” roketleri almıştı (“Rusya Haberleri”, 20 Mart 1993).
Gürcü stratejistler, saldırının ani olmasıyla Abhaz halkını şaşırtarak direniş iradesini felç etmeyi ve saldırı avantajını tam olarak kullanmayı planlıyorlardı. Abhazya’nın işgal planı “Kılıç” kod adıyla, Şevardnadze tarafından Rusya’nın liderliği ile koordine edilmişti.
Gürcü kuvvetleri, İngur Nehri üzerinden Abhazya-Gürcistan sınırını geçtikten sonra Zugdidi – Sohum otoyolu boyunca engelsiz bir şekilde ilerledi. Savaştan kısa bir süre önce, Gal bölgesi idaresinin başkanının ısrarıyla Abhaz yönetimi İngur Nehri üzerindeki askeri kontrol noktasını kaldırdı. Gal’de, Gürcü işgal kuvvetlerine yerel “muhafızlar” katıldı. Düşman, Gal – Oçamçıra yolunu bloke ederek Abhaz halkını olan bitenden habersiz bırakmayı amaçladı.
Konvoyun ilerlemesi sırasında, düşman kuvvetleri Ohurey köyü yakınlarındaki ilk devriye noktasına ulaştı. Burada, Abhazya İçişleri Bakanlığı’nın bağımsız askeri alayına (bundan sonra “OPVV” olarak bahsedilecektir) bağlı rezerv askerler nöbet tutuyordu.
Oçamçıra’daki İlk Direniş ve Askeri Durum
Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından Abhaz halkına yönelik soykırım tehdidi ortaya çıktı. Gürcü silahlı oluşumları mantar gibi çoğalmaya başladı. Eski Sovyet birlikleri ya Rusya’nın yetkisi altına girmiş ya da feshedilmiş olduğu için bu birliklere güvenmek mümkün değildi. Bu nedenle, 1991 yılının sonunda Abhazya’da konuşlanmış Rusya İçişleri Bakanlığı’nın (sözde 8. Alay) iç birlik taburu feshedildi. Bu durumda, Abhazya hükümeti bu tabur temelinde kendi yetkisi altında bağımsız bir askeri alay kurmaya karar verdi. Alayın oluşumuna Polis Yarbayı G. Agrba liderlik etti ve alay karargahı Mayıs Klymov’un (savaşın başlangıcında firar eden) yönetimindeydi.
OPVV (İç Kuvvetler Münferit Alayı), Abhazya topraklarında konuşlanmış askeri birliklerin faaliyetlerini koordine etmek için oluşturulan Geçici Konsey’in doğrudan yönetimi altındaydı. Bu organ, 29 Aralık 1991 tarihinde Abhazya Yüksek Sovyeti Başkanlık Konseyi tarafından kurulan kararnameyle oluşturuldu ve Konsey’in başkanı olan Vladislav Ardzınba tarafından yönetiliyordu. OPVV, rezerv askerler ve askerlik çağındaki bireylerden oluşturuldu. 1992 yılının Ocak ayının 20’lerinde bu alayın askerleri İngur otoyolu köprüsünde ana vatanın sınırlarını korumaya başladı. Görevleri, Abhazya Yüksek Sovyeti’ne bağlı olmayan silahlı grupların Abhazya’ya girişini engellemekti.
OPVV’nın oluşturulması zor bir toplumsal ve siyasi ortamda gerçekleşti. Şubat 1992’de, OPVV askerleri ve komutanları, Gürcü oluşumlarının gönüllü olarak Abhazya topraklarını terk etmemesi halinde savaşmaya kararlıydı (o dönemde Gürcü güçleri Abhaz yetkililerinin bilgisi dahilinde Z. Gamsahurdiya’nın destekçilerini takip ediyordu). OPVV’nın kararlılığı, Gürcü yönetiminin Nisan 1992 başında Abhazya’yı işgal etme niyetini de önledi. Gürcü kuvvetleri o dönemde İngur Nehri boyunca konuşlanmıştı. Bu sırada OPVV’nın saflarına yüzlerce Abhaz rezerv askeri katıldı. Alayın komutanı olarak Moskova’dan gelen Albay Kakaliya V.Ş. atandı.
Gürcülerin İlk Saldırısı ve Abhazya’nın Savunma Hattının Oluşumu
14 Ağustos günü, Oçhurey kontrol noktasında nöbet tutan dokuz OPVV rezerv askeri, Rus askeri üniforması giymiş bazı askerlerin kendilerine geçiş izni verildiğini iddia eden belgeler göstermesiyle karşı karşıya geldi. OPVV askerleri, hemen esir alındı ve Gürcistan Devlet Konseyi birliklerine teslim edildi. Ateş seslerini duyan diğer askerler de tutsak alındı. Gürcü askeri konvoyu daha sonra Oçhurey garnizonunun bulunduğu bölgeye doğru ilerledi ve burada çatışmalar başladı; iki Gürcü muhafız öldürüldü.
İlerleyen saatlerde ve 14 Ağustos akşamında, Oçamçıra çevresindeki yolları savunan OPVV rezerv askerleri ve gönüllüler düşmana kayda değer bir darbe vurdu. Gürcü askeri konvoyu Sohum yolunda engelsiz bir şekilde ilerliyordu çünkü yol üzerindeki köprüler mayınlanmamış veya patlatılmamıştı. Yalnızca Agudzera köyünde, OPVV’nın Agudzera taburu ile düşman arasında kısa bir çatışma yaşandı. Ancak, bu tabur direnmesine rağmen kayıplar vererek geri çekilmek zorunda kaldı. Böylece Abhazya’nın askeri kontrol noktaları düşmanın ilerleyişi sırasında birer birer kaybedildi.
Gürcü kuvvetleri öğlene doğru Sohum’a ulaştı ve burada XV. Komsomol Kongresi Turizm Üssü yakınında yerel Gürcü gruplarına katıldı. Ardından, Sohum’un merkezine doğru ilerlediler. OPVV askerleri, Tiflis yolu üzerindeki viyadükte yollarını kesti ve düşmanın tank konvoyunu durdurdu. Gürcü “muhafızlar” OPVV mevzilerine saldırdı ancak geri püskürtüldüler. Bununla birlikte, OPVV askerlerinin daha üstün düşman kuvvetleri tarafından kuşatılma tehlikesi ortaya çıktı. OPVV komutan yardımcısı Albay G. Agrba, askerlerine Kızıl Köprü’ye geri çekilme emri verdi. Burada, Abhazya askeri komiseri Albay S. Dbar savunmayı organize etmekle meşguldü.
Sohum’un Savunulması ve İlk Çatışmalar
Kızıl Köprü, düşman tanklarına karşı Molotof kokteylleriyle savunan OPVV askerleri tarafından barikatlarla kapatılmış ve mayınlanmıştı. Sohum üzerinde düşman savaş helikopterleri uçuyor ve OPVV mevzilerine ve sivil halka füze ve bomba saldırıları düzenliyordu. Günün ilerleyen saatlerinde çatışmalar yoğunlaştı. Yakınlardaki yüksek binalarda Gürcü keskin nişancılar ve makineli tüfekçiler konuşlanmıştı. Düşman tankları ilerlemeye başladı. Gürcülerin öncülük eden tankı roketatarla vurularak durduruldu, ardından onarıldıktan sonra Abhaz mevzilerine çekildi ve eski sahiplerine korku salmaya başladı.
Bu arada, Yeni Afon ve çevre köylerden gelen gönüllüler Kızıl Köprü’de toplanmaya başladı. Çoğunlukla av tüfekleriyle silahlanmış olan gönüllüler, savunma için hazırlıklıydı. Akşam saatlerinde Gudauta gönüllüleri, daha iyi silahlanmış bir şekilde geldi.
Ertesi gün, 15 Ağustos’ta, Gürcü paraşütçüler Tsandrıpş kasabasına inerek Abhazya-Rusya sınırını kontrol altına aldı. Abhazya kuşatma altına alınmıştı. Aynı gün, Abhazya Yüksek Sovyeti Başkanı V. Ardzınba, Abhazya televizyonunda halka seslenerek Gürcü saldırganlara karşı direniş çağrısında bulundu. Yüksek Sovyet Prezidyumu, 18-40 yaş arasındaki vatandaşların seferber edilmesini ilan etti. Bu arada, her yaştan gönüllüler anavatan savunucularının saflarına katıldı.
Diplomatik Girişimler ve Anlaşmaların İhlali
Gürcü tarafı, Abhaz tarafıyla müzakerelere gireceğini belirterek diplomatik bir manevra yaptı. 15 Ağustos’ta Sohum’da Abhazya ve Gürcistan hükümetleri arasında müzakereler yapıldı. Görüşmelerde, Gürcü birliklerinin ve ekipmanlarının Bagmaran’a, Abhaz birliklerinin ise Gumısta Nehri’ne çekilmesi konusunda anlaşmaya varıldı. Ancak, 18 Ağustos’ta Gürcü kuvvetleri bu anlaşmayı ihlal ederek Abhaz birliklerinin şehirde bulunmadığı bir zamanda Sohum’un merkezine girdi. Böylece kurnaz düşman hileyle, çatışmaya gerek kalmadan Sohum’u ele geçirdi.
Bunun ardından, Gürcü güçleri mağazaları, depoları, özel mülkiyetleri ve Gürcü olmayanlara ait daireleri yağmalamaya başladı. Abhazlar başta olmak üzere sivil halka yönelik toplu cinayetler ve işkenceler yaşandı. OPVV birlikleri ve gönüllüler, Gumısta savunma hattını kurmak zorunda kaldı.
18 Ağustos 1992’de, Abhazya Yüksek Sovyeti Prezidyumu, V. Ardzınba başkanlığında Abhazya Devlet Savunma Komitesi’ni (DSK) kurma kararı aldı. DSK’nın elinde, cumhuriyetin savunmasına ilişkin tüm yetkiler toplandı. Abhazya Silahlı Kuvvetleri Komutanlığına Albay V. Kakaliya, Genelkurmay Başkanlığına ise 15 Ağustos 1992’de Kafkasya’dan gönüllü olarak gelen Albay Sultan Sosnaliev atandı. DSK’nın emriyle, Gumısta savunma hattının komutanlığına Binbaşı M. Huartskiya, yardımcılığına Albay G. Agrba atandı ve Albay S. Dbar Bzıb savunma hattına sevk edildi.
Kuzey Kafkasya ve Güney Rusya’dan Gönüllülerin Katılımı
Savaşın ilk günlerinden itibaren, Kuzey Kafkasya Dağ Halkları Konfederasyonu’nun (KKDHK) çağrısı üzerine Kuzey Kafkasya ve Güney Rusya’dan gönüllüler, kardeşlik yardımı amacıyla Abhazya’ya gelmeye başladı. Gönüllüler, Abhaz silahlı güçlerine katıldı. Bazı gönüllüler, özellikle Çeçenler, iyi bir savaş tecrübesine sahipti. Gönüllülerin bir araya gelmesiyle, ilk ve ikinci ayrı taburların yanı sıra üçüncü yedek tabur oluşturuldu. KKDHK’nın birinci ayrı tabur komutanlığına Şamil Basayev, ikinci ayrı tabur komutanlığına ise Ruslan Gelaev atandı. KKDHK’nın tüm birimlerinin genel koordinatörlüğü ve karargâhın oluşturulması görevi Sayed-Mohamed Çupolayev’e verildi.
Savaşın başlangıcında en zor durum, Abhazya’nın Abjua bölgesinde, yani Oçamçıra bölgesi ve Tkuarçal şehrindeydi. Bu bölgeler, Abhazya’nın askeri ve siyasi yönetiminin bulunduğu ana kısımdan kopmuş durumdaydı. Burada düşmana direnmek için spontane bir hareket başladı. Savaşın ilk gününden itibaren Abhazya’nın Abjua bölgesinin hemen her yerleşim yerinde partizan grupları kurulmaya başlandı. Bazı eski parti yetkililerinin, Tkuarçal’ı savunma imkânı olmadığından dolayı teslim etme önerisi, özellikle gençler arasında büyük bir tepkiye yol açtı. Abhazya’nın Abjua bölgesinin cesur evlatları, av tüfekleriyle silahlanarak, sayıca üstün olan düşmana karşı koymayı başardı ve düşmanın Tkuarçal’ı ve çevresindeki köyleri işgal etmesine ve Oçamçıra-Sohum yolunun sağ tarafının içlerine ilerlemesine izin vermedi.
Doğu Abhazya’daki Direnişin Gelişimi ve Askeri Operasyonlar
Doğu Abhazya’nın doğu kısmında, spontane olarak kurulan silahlı gruplar yavaş yavaş birleşmeye başladı. Bu grupların komutanlığını Aslan Zantariya üstlendi. 3 Eylül 1992’de, Moskova’da yapılan üçlü bir anlaşma ile Gürcü birliklerinin Abhazya’dan çekilmesi kararlaştırıldı. Ancak Gürcü tarafı, bu anlaşmayı yerine getirmediği gibi, Abhazya’nın henüz işgal edilmemiş kısımlarını da ele geçirmeyi planladı. Bunun üzerine, 2 Ekim 1992’de Abhaz birlikleri ve gönüllü kuvvetler, taarruza geçerek Gagra şehrini ve 6 Ekim’de Abhazya’nın kuzeybatı bölgesini tamamen özgürleştirdiler.
Gagra yönündeki silahlı birliklere Albay S. Dbar komuta ediyordu, komiser L. Gıtsba ve istihbarat şefi ise Kuzey Kafkasya’dan gelen M. Kilba idi. Abhazya Silahlı Kuvvetleri’nin komutanı Albay V.G. Arşba’ydı. Gagra’da, seçkin Gürcü taburları olan Didgorski, Tsalkalubu, Rustavi, Kutaisi ve 101. Gagra taburu ile “Mhedrioni” (J. Ioseliani) ve “Tetri Artsivi” (G. Karkaraşvili) gibi elit birimler bozguna uğratıldı.
Gagra bölgesinin özgürleştirilmesinin ardından, düşman Sohum askeri grubunu güçlendirdi. Önlerinde şiddetli çatışmalar bekleniyordu. Abhazya’nın Gumısta cephesini güçlendirmesi gerekiyordu ve bu bölgeye komutan olarak Albay S. Dbar atanmıştı.
Abhazya Silahlı Kuvvetlerinin Düzenlenmesi ve Düzenli Ordu Kurulması
11 Ekim 1992’de, Abhazya Yüksek Sovyeti Prezidyumu tarafından, Abhazya Savunma Bakanlığı ve Genelkurmay Başkanlığı’nın kurulması kararlaştırıldı. Savunma Bakan Vekili olarak Albay V. Arşba atandı, ve Moskova Anlaşması’nın imzalanmasının ardından Abhazya Silahlı Kuvvetleri Komutanı oldu. Abhazya Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanlığı’na ise Albay Sultan Sosnaliev getirildi. Kısa bir süre sonra, Savunma Bakanlığı’nın yapısı ve kadrosu oluşturuldu. Genelkurmay ile birlikte bakanlıkta çeşitli yönetimler, bölümler ve servisler kuruldu.
28 Ekim 1992’de, Lojistik Hizmeti, Silah ve Teçhizat Yönetimi ve Tıbbi Hizmet oluşturuldu. 3 Kasım 1992’de ise Lojistik Hizmette yakıt ve yağlayıcı maddeler, gıda, giyim, zırhlı ve otomotiv bakım servislerinin bölümleri kuruldu. Daha sonra, farklı zamanlarda, Lojistik Hizmette askeri ticaret yönetimi, otomotiv taburu ve otomotiv hizmeti gibi birimler oluşturuldu. Genelkurmay bünyesinde ise operasyon, istihbarat, askeri-topografik, askeri-tarih ve idari-işletme bölümleri kuruldu.
Savaş sırasında, Savunma Bakanlığı yapısında, daha sonra komiserler enstitüsüne dönüştürülecek olan bir personel çalışmaları enstitüsü kuruldu. Abhazya Silahlı Kuvvetleri’nin baş komiseri olarak Albay S. Şamba atandı.
Askeri Yönetimin Merkezileşmesi ve Sonbahar Taarruzları
Savaşın seyri, merkezi askeri yönetimin güçlendirilmesini ve stratejik yönetimin daha sıkı bir şekilde birleştirilmesini zorunlu kıldı. 8 Ocak 1993’te, Abhazya Yüksek Sovyeti Prezidyumu, Yüksek Sovyet Prezidyum Başkanı V. Ardzınba’nın Abhazya Silahlı Kuvvetleri Başkomutanı olarak atanmasına ilişkin bir karar aldı. Savaş sırasında, askeri yönetim organlarının iyi işleyen bir yapısı oluştu. Abhazya Silahlı Kuvvetleri’nin yönetim yapısının oluşturulmasının yanı sıra, birliklerin ve alt birimlerin net bir askeri yapıya geçişine yönelik önemli kararlar alındı.
29 Ağustos 1992’de, Abhazya’nın deniz iletişimlerinin güvenliğini sağlamak, düşman çıkartmalarını önlemek ve düşmana deniz yoluyla destek sağlanmasını engellemek amacıyla Abhazya Deniz Kuvvetleri’nin kurulmasına karar verildi. Abhazya Deniz Kuvvetleri, bir grup bot ve mevcut tüm deniz araçlarından oluşuyordu.
Abhazya Hava Kuvvetleri’nin doğuşu, 27 Ağustos 1992’de Gudauta yakınlarına iki adet AN-2 uçağının inişiyle başladı. Bu dönemde, askeri pilot Oleg Çanba, delta kanatları ile savaş eğitimi veriyordu ve kısa bir süre sonra Abhazya Hava Kuvvetleri komutanı olarak atandı.
Abhazya Hava Savunma ve Topçu Kuvvetlerinin Kuruluşu
9 Nisan 1993’te, Abhazya Hava Savunma Kuvvetleri resmen kuruldu. Ancak bu kuvvetlerin başlangıcı, 11 Ekim 1992’de Yeni Afon doğumlu Çavuş Oleg Çmel’in, eski Hristiyan kiliselerini bombalayan bir Gürcü SU-25 uçağını düşürmesiyle başladı. Bu, Abhazya tarafından düşürülen ilk Gürcü uçağıydı.
Abhazya topçusu ise 20 Eylül 1992’de, Gagra yönünde Alazan sistemi kullanılarak düşmanın saldırısını geri püskürtmek için ilk kez kullanıldığında faaliyete geçti. O dönemde, Abhazya topçusunun envanterinde iki adet 120 mm havan topu ve iki adet Alazan füze rampası bulunuyordu. Gagra operasyonundan sonra, Abhazya topçusu ele geçirilen silahlarla güçlendirildi. Top, tanksavar ve havan bataryaları kuruldu.
Abhaz ordusundaki zırhlı birliklerin kurulması, 14 Ağustos 1992’de, savaşın ilk günü, Gürcü birliklerinin tank saldırısı sırasında OPVV askerlerinin öncü tankı ele geçirmesiyle başladı. Gumısta’da düşmanın tank saldırısı sırasında, Abhazya kuvvetleri üç tankı imha etti ve birini kurtarıp onardı. Gagra operasyonunun ardından, ele geçirilen Gürcü tanklarıyla birlik güçlendirildi.
Zırhlı Kuvvetler ve Mühendislik Birimlerinin Gelişimi
Abhazya zırhlı birlikleri sadece tanklardan değil, aynı zamanda BMP-1, BMP-2, BTR, MTLB ve diğer zırhlı araçlardan oluşuyordu. Abhazya Savunma Bakanlığı’nın kurulmasının ardından zırhlı birliklerin oluşturulması gündeme geldi ve 20 Kasım’da Bağımsız Tank Taburu’nun kurulmasına karar verildi. Ancak zırhlı araçların büyük bir kısmı, Gumısta savunma hattındaki birlikleri desteklemek için kullanıldı.
Savaş öncesinde, Abhazya İç Birlikler Alayı’nda bir haberleşme servisi bulunuyordu. Savaş başladıktan sonra, tüm cephelerdeki haberleşme servisleri bağımsız olarak faaliyet gösterdi. 28 Ekim 1992’de, Albay G. Gornıx Abhazya Haberleşme Kuvvetleri komutanı olarak atandı ve bu kuvvetlerin kuruluşu onun liderliğinde gerçekleşti.
Savaşın ilk günlerinde, mayın döşeme ve mühendislik hizmetlerinde deneyimli uzmanlara duyulan ihtiyaç keskin bir şekilde ortaya çıktı. 19 Eylül 1992’de, mühendislik ve mayın döşeme birimi için uzmanların eğitimine yönelik bir eğitim merkezi kuruldu. 28 Ekim 1992’de, Z. Ayüdzba Abhazya mühendislik ve mayın döşeme birliklerinin komutanı olarak atandı ve bu birliklerin organizasyon ve yapısını belirlemekle görevlendirildi.
Doğu Cephesi ve Abhazya’nın Abjua bölgesindeki Partizan Hareketi
Abhazya Silahlı Kuvvetleri’nde, etnik temele dayalı askeri birliklerin oluşturulması yaygın bir uygulama değildi. Bunun tek istisnası, 9 Şubat 1993’te resmen kurulan Mareşal Bagramyan adına Ermeni Taburu’ydu. Savunma Bakanlığı’nın kurulmasının ardından, Abhazya’nın Abjua bölgesindeki partizan hareketi organize bir silahlı güce dönüşmeye başladı. Ekim ayı sonlarında, Doğu Cephesi bünyesinde alaylar ve bağımsız taburlar kurma kararı alındı. Doğu Cephesi komutanlığına D. Piliya ve Abhazya Genelkurmay temsilciliğine Binbaşı M. Huartskiya atandı.
Doğu Cephesi’ndeki askeri durum oldukça zordu; stratejik inisiyatif düşmanın elindeydi. Bu inisiyatifi geri almak amacıyla, 26 Ekim 1992’de Oçamçıra şehrini özgürleştirme operasyonu planlandı. Ünlü “Deda” grubu (Boris Paçulia’nın liderliğindeki grup) Galdzga Nehri yönünden şehre girip ilçe polis karakoluna kadar ilerledi, Nodar Kakubaa’nın karma birliği ise 16 katlı otele kadar ulaştı. Ancak diğer gruplar ve deniz çıkartma birliği destek sağlamadı veya görevlerini yerine getiremedi. Bu operasyon, başarılı olmasa da düşmanı şaşkına çevirdi ve saflarında panik yarattı.
Abhazya’nın Stratejik Planlaması ve 1993 Yılı Operasyonları
28 Ekim 1992’de, 1. Guma (Şrom) saldırısı adıyla bilinen taarruz, Abhaz kuvvetlerinin Gumısta cephesinin sol kesimindeki ilk büyük çaplı saldırısıydı ancak başarıya ulaşamadı. Guma ve Oçamçıra’daki saldırı operasyonları, zafer için sadece kahramanlığın yeterli olmadığını gösterdi.
29 Kasım 1992’de, Doğu Cephesi’ne bağlı birlikler, özellikle efsanevi saha komutanları Şamil Basayev, Aslan Zantariya, M. Huartskiya ve diğerlerinin komutasındaki savaş birlikleri Kocar köyüne yönelik bir taarruza başladı. 30 Kasım’da köy tamamen Gürcü birliklerinden temizlendi. 1992 yılının sonlarında, Gürcü güçleri Doğu Cephesi’ni yok etme girişimlerinde bulunsa da, bu girişimler başarısız oldu. Aynı dönemde, Doğu Cephesi’nin savunması güçlendirilerek yeni silahlı kuvvetler oluşturuldu. Cephenin karargahı Çlou köyüne taşındı, bu da askeri operasyonların yönetimini daha etkili hale getirdi.
1993 yılının başlarında, Gürcü birliklerinin stratejik saldırılarının azaldığı ve Abhazya Ordusu’nun daha aktif ve kararlı operasyonlar gerçekleştirme imkanlarının arttığı gözlemlendi.
1993 Yılındaki Saldırılar ve Gumısta Cephesi’ndeki Operasyonlar
5 Ocak 1993’te, Gumısta cephesinin sağ kanadında bir taarruz başlatıldı. Ancak bu taarruz, olumsuz hava koşulları ve diğer ciddi nedenler nedeniyle başarıya ulaşamadı.
Buna rağmen, bu saldırıda birçok birlik kahramanca çabalar gösterdi, özellikle Viktor Tüanba, Vladimir Naçaç-Oglu, Gena Kardanov, Ruslan Xalbad ve diğerlerinin komutasındaki gruplar öne çıktı.
16-17 Mart 1993’te, Abhaz kuvvetleri başkent Sohum’u kurtarmak amacıyla nehirde bir taarruz daha başlattı ve Gumısta Nehri’nin alt kısımlarında nehir geçişi sağladı. Sohum’un batı kıyılarında ve banliyölerinde zorlu çatışmaların ardından, Abhazya ordusu büyük kayıplar vererek eski mevzilerine geri çekilmek zorunda kaldı. Bu başarısızlığın nedenleri üzerine yapılan analizler, Sohum’daki Gürcü birliklerinin çoğunlukla yerel halktan oluştuğunu ve ölümüne bir direniş göstereceklerini ortaya koydu. Zafer için, daha dikkatli bir hazırlık, güçlü saldırı gruplarının oluşturulması ve gizlilik unsuru gerekliydi.
Abhazya Ordusunun Yeni Stratejileri ve Temmuz 1993 Taarruzu
Sohum’a yapılan önceki başarısız taarruzların neden olduğu acı sonuçlar, Abhazya ordusuna önemli bir savaş tecrübesi kazandırdı. Bu operasyonlarda görev alan birlikler, sonraki harekatlarda daha başarılı oldular. Ayrıca, bu savaş deneyimi, düşman cephesinin tek bir stratejik noktada yarılmasının zafer için yeterli olmadığını gösterdi. Bu nedenle, Abhazya Cumhuriyeti askeri komutanlığı, General Sosnaliev önderliğinde, cephelerde eş zamanlı saldırıları içeren bir stratejik plan geliştirdi. Birbirleriyle uyumlu büyük çaplı operasyonların bir arada yürütülmesinin, düşmanı mağlup etmenin en etkili yolu olduğu görüldü.
Temmuz 1993’te planlanan yaz saldırısı, 2 Temmuz’da başladı. Gudauta’dan gelen 300 kişilik Abhaz deniz piyadesi, Tamış köyünde karaya çıkarıldı. Doğu Cephesi birlikleri, deniz piyadelerini karşılamak için harekete geçti. Düşman bu çıkarmaya ağır bir topçu saldırısı ile karşılık verdi, ancak birlikler başarıyla karaya çıktı ve Tamış Ortaokulu yakınında düşmanla çatışmaya girdiler.
Doğu Cephesi ile deniz piyadeleri birleşerek, Oçamçıra-Sohum yolunun stratejik bir bölümünü kontrol altına aldı. Bu operasyon sonucunda düşman önemli kayıplar verdi ve Abhazya birlikleri stratejik avantaj sağladı.
Sohum’un Kurtarılması ve Eylül 1993 Büyük Taarruzu
Deniz piyadelerinin Tamış’a çıkarılmasının ardından, Abhazya kuvvetleri, Sohum’daki düşman birliklerine karşı ana stratejik saldırıyı başlattı. 2-3 Temmuz 1993 gecesi, Gumısta cephesinin sağ kanadında geniş çaplı bir taarruz başlatıldı. Bu taarruza, 2. Tugay (Tugay Komutanı G. Çanba, Kurmay Başkanı A. Şinkuba) ve motorize piyade birlikleri katıldı. Gumısta Nehri’ni geçerek düşmanın yoğunlaştığı Tsugurovka ve Ahbyuk tepelerine doğru ilerlediler.
3 Temmuz’da, 4. Tabur, Ahbyük’ün 560 numaralı yüksekliğini ele geçirdi, ancak bu mevziyi elde tutamadı. Diğer taburlar da ilerlemeye çalıştı ancak mayın tarlaları yüzünden geri çekilmek zorunda kaldılar. Bununla birlikte, 2. Tugay’ın sol kanadındaki saldırı başarıyla ilerledi.
4 Temmuz 1993’te, 1. Gönüllü Alayı (Komutan L. Tsugba) Guma köyünü özgürleştirdi. 5 Temmuz’da, 5. Tabur (Komutan V. Tarnya) ve 1. Gönüllü Alayı, Apra (Ahalseni) köyünü kurtardı. 7 Temmuz’da ise, Sohum Hidroelektrik Santrali ele geçirildi ve Gürcü General Zurab Mamuashvili ve liderlik ettiği Gürcü “muhafızlar” Abhaz ordusu tarafından esir alındı.
Temmuz 1993’teki Başarılar ve Abhazya Kuvvetlerinin İlerleyişi
1. Gönüllü Alayı ve A. Otırba’nın komutasındaki birlikler, 7 Temmuz’da Metis-Ubani bölgesinden gizlice geçerek 920 numaralı yüksekliği ele geçirdiler. 4 Temmuz 1993’te, Temmuz saldırı operasyonu başarısızlığa uğrama riski altındayken, 1. Tugay’ın (Komutan R. Tsukua) 1. Taburu, daha önce Mart operasyonunda başarı gösteren Afon-Eşera bölgesine sevk edildi. 5 Temmuz sabahı, bu tabur Kaman’a doğru bir taarruz başlattı. Afon Bölüğü (Komutan A. Smır) düşmana karşı doğrudan saldırıya geçti, Eşera Bölüğü ise Kaman’ın kuzeybatı kısmından ilerledi. Çatışmalar oldukça şiddetliydi ve 5 Temmuz öğle saatlerinde Afon-Eşera Taburu Kaman’ın üst kısmını ele geçirdi.
9 Temmuz’da, Gagra Taburu (Komutan C. Çirikbaya), 2. Tugay’ın 2. Taburu (Komutan R. Latariya) ve Afon-Eşera Taburu (Komutan F. Tarba), Şroma köyünü özgürleştirdi. Aynı zamanda, 2. Tugay’ın 3. Taburu düşmana şaşırtma saldırısı düzenliyordu. Ardından Afon-Eşera Taburu’na, Ahbyuk bölgesini özgürleştirme görevi verildi. Bu tabur, yoğun çatışmalar sonucunda ağır kayıplar vermesine rağmen başarıyla ilerlemeyi sürdürdü.
Gumısta Cephesindeki Ağır Çatışmalar ve Temmuz 1993’teki Büyük Başarılar
Temmuz 1993’te Gumısta cephesinde sağ kanatta, düşmana yönelik dikkat dağıtıcı bir saldırı planlanmıştı. Bu görevin başında 1. Tugay (Komutan Yardımcısı: Yarbay V. Smır, 3. Tabur Komutanı: Z. Kuteliya) bulunuyordu. Operasyon, 1-2 Temmuz gecesi başlatılacaktı, ancak saldırı 3 Temmuz’a ertelendi. Saldırı gece saat 2’de başladı. 3. Tabur’un öncü birlikleri tren yolunun altındaki köprüden geçip düşman hatlarına sızdı.
149 asker ve komutan köprüyü geçti, ancak bu operasyonda 85 asker hayatını kaybetti, 87’si yaralandı. Bu askerler, 17 saat boyunca düşmanın dört taburunu etkisiz hale getirmeyi başardı.
15 Temmuz 1993’te Doğu Cephesi birlikleri, “İks Operasyonu” adı verilen yeni bir taarruz planını hayata geçirdi. Operasyona 1. Tabur, 3. Alay ve Çlou, Katran, Edelveyis grupları katıldı. Bu operasyon, son derece planlı ve koordineli bir şekilde yürütüldü. Sonuç olarak, Abhazya birlikleri önemli stratejik yükseklikleri ele geçirerek, Gal bölgesinin büyük bir kısmını kontrol altına aldı ve düşmanı geri püskürttü.
Abhazya’nın Son Zaferi ve Sohum’un Kurtuluşu a
Abhazya ordusunun kuzeybatı yönündeki ilerleyişi, Rusya’nın diplomatik müdahalesi sonucu bir süre durduruldu. Rusya’nın girişimiyle, Gürcü birliklerinin Abhazya’dan çekilmesini öngören üçlü Soçi Anlaşması imzalandı. Ancak Gürcü yönetimi bu anlaşmayı ihlal etti ve Abhazya’daki işgal rejimini sürdürmeye karar verdi. Soçi Anlaşması’nın imzalanmasından bir buçuk ay sonra, Gürcü kuvvetlerinin çekilmeyeceği netleşince, yeni stratejik planlar geliştirildi.
16 Eylül 1993’te, Abhazya Silahlı Kuvvetleri büyük bir taarruz başlattı. Doğu Cephesi birlikleri, ağır çatışmalar sonucunda Oçamçıra-Sohum yolunu tamamen kontrol altına alarak Sohum’daki düşman birliklerine yardım ulaşmasını engelledi. Gumısta cephesindeki Abhazya birlikleri, düşmanın derinlemesine oluşturduğu savunma hattını kırarak Sohum’daki düşman birliklerini kuşattı. 27 Eylül’de, Abhazya birlikleri şehrin merkezine girerek hükümet binasını ele geçirdi ve Abhazya bayrağını dikti. Sohum’daki 12.000 kişilik Gürcü garnizonu tamamen yok edildi.
Abhazya’nın Nihai Zaferi ve Gürcistan’ın Yenilgisi
29 Eylül’de, Gumısta ve Doğu Cephesi birlikleri Kodor Köprüsü’nde buluştu. Abhazya ordusu, düşmanı takip ederek Oçamçıra, Gal ve diğer yerleşim yerlerini kurtardı. 30 Eylül 1993’te Abhazya birlikleri, Gürcistan sınırına kadar ilerleyerek İngur Nehri üzerindeki köprüde Abhazya bayrağını dalgalandırdı. Beklenen zafer nihayet kazanılmıştı.
Bu zafer, Abhazya Silahlı Kuvvetleri’nin yaklaşık iki bin askeri ve komutanının hayatına mal oldu. Abhazya’yı savunanlar arasında Abhazlar, Çerkesler, Ruslar, Ermeniler, Çeçenler, Osetler, Türkler, Ukraynalılar, Yunanlar, Lazlar, Tatarlar, Karaçaylar, Almanlar ve Yahudiler vardı.
Temmuz ve Eylül 1993’teki saldırılar, Abhazya birliklerinin aktif, kararlı ve yüksek manevra kabiliyetine sahip savaşlara hazır olduğunu gösterdi. Abhaz ordusu, düşmana beklenmedik, cesur saldırılar düzenleyerek, yüksek hızda düşman savunmasını kırmayı başardı. Özellikle yakın temaslı çatışmalarda başarı gösterdiler ve düşmanı geri püskürttüler. Abhazya Silahlı Kuvvetleri, 1993 yılı boyunca şehirlerde ve dağlık bölgelerde savaş deneyimi kazanarak, güçlü direniş noktalarını başarılı bir şekilde ele geçirmeyi öğrendi.
Abhazya Hava, Deniz ve Hava Savunma Kuvvetleri de stratejik görevlerini başarıyla yerine getirdi. Başarının temel faktörlerinden biri, operasyonların dikkatle planlanması ve uygulanmasıydı. Kara kuvvetleri, hava kuvvetleri ve deniz kuvvetleri arasında mükemmel bir koordinasyon sağlanmıştı.
Son olarak, Abhazya ordusunun bu başarılı operasyonları, General V. Ardzınba, General S. Sosnaliev, General S. Dbar, General M. Kişmariya ve diğer askeri liderlerin ustaca yönetimi sayesinde mümkün olmuştur. Sonbahar saldırısı ile Gürcistan ordusu yenilgiye uğratılmış ve Abhazya’da işgal sona erdirilmiştir.
(Yayınlandığı yer: Pachulia V. M. (derleyen ve sorumlu editör). Ebedi Hatıra Kitabı. Sohum, 1997.)
(https://www.abkhaziya.org sitesinden alıntılanmıştır.)
