VM Paçulia
“Küçük İmparatorlukta” Soykırım Nasıl Gerçekleştirildi
1. “Gudauta Davası”
Büyük Vatanseverlik Savaşı’nın başlamasından sonra, Beria’nın özel talimatıyla Abhazya Halk İçişleri Komiseri İ. Gagua, SSCB İçişleri Halk Komiserliği (NKVD) 1. Şube’den Devlet Güvenlik Teğmeni Melkonyan ve Gürcistan NKVD’sinin Tiflis soruşturma ekibi, Abhaz halkını itibarsızlaştırmak ve gelecekte yapılacak bir sürgün için zemin hazırlamak amacıyla birkaç siyasi davayı hızla organize etti. Özellikle “Gudauta Davası” veya soruşturma dosyası No 7544 kapsamında, şu kişiler tutuklandı:
- Zosim İosifyıpa Kobahiya — Duşeti Tuğla Fabrikası müdürü,
- Simon Petryıpa Basariya — Abhazya’nın tanınmış devlet ve toplum adamı, tutuklanmadan önce Abhazya Öğretmenleri Geliştirme Enstitüsü Coğrafya Bölümü başkanıydı,
- Semen Gedlaçyıpa Dbar — Abhazya URKM OÜR’de görevli yetkili,
- Vladimir Murzakanyıpa Maan (Marganiya) — Abhazya Bilimsel Araştırma Enstitüsü’nde bilimsel araştırma görevlisi,
- Zosim Vasiliyıpa Agrba — Sohum Maliye Bölümü müfettişi,
- Mihail İvanyıpa Tarnaa — Abhazya Avukatlar Birliği üyesi,
- Viktor Dmitriyıpa Pateypa — Abhazya Halk Komiserleri Konseyi Sinema Dairesi çalışanı,
- Nikolay Solomonyıpa Pateypa — Sohum’da ilkokul öğretmeni,
- Vladimir Dmitriyıpa Pateypa — Abhazya Yüksek Mahkemesi başkan yardımcısı,
- Taras Vladimiryıpa Maan (Marganiya) — tutuklanmadan önce işsizdi,
- Kalistrat Pavlyıpa Tarnaa — Abhazya Halk Komiserleri Konseyi Sinema Dairesi müdürü,
- Gerasim Alekseyyıpa Kilasoniya — “Abhaztorg” perakende satış deposu müdürü,
- Konstantin Alekseyyıpa Gabliya — Abhazya Ticaret Yönetimi depo sorumlusu,
- İvan Semenyıpa Muşba — emekli,
- Petr Grigoriyıpa Hvartskiya — Sohum Maliye Bölümü kıdemli müfettişi,
- Platon Şirinyıpa Kutarba — iş yeri bilinmiyor,
- Antip Mihailyıpa Marganadze — Sohum’daki yemekhanenin müdür yardımcısı,
- Rajden İvanyıpa Kakuba — tutuklanmadan önce işsizdi,
- Karl Georgiyıpa Weber — Alman asıllı olup tutuklanmadan önce işsizdi.
Bu kişiler, Abhaz halkını hedef alan siyasi komploların bir parçası olarak tutuklanmış ve soykırım hazırlıklarının ilk adımlarında kurban haline getirilmişlerdir.
Bu kişilerin tutuklama emirlerinde, SSCB İçişleri Halk Komiserliği (NKVD) 1. Şube’den Devlet Güvenlik Teğmeni Melkonyan, Abhazya İçişleri Halk Komiseri Binbaşı Gagua, Abhazya İçişleri Halk Komiseri Yardımcısı Devlet Güvenlik Kaptanı Bziava ve Cumhuriyet Savcısının imzaları bulunmaktadır.
Soruşturma makamları, sanıklardan ifadeleri zorla almak ve hem kendilerine hem de başkalarına iftira attırmak için acımasız fiziksel işkenceler uygulamışlardır. Bu süreçte Simon Petryıpa Basariya’nın gösterdiği fiziksel ve manevi direnç, takdire şayan bir örnek oluşturmaktadır. Soruşturmanın arşiv dosyaları incelendiğinde, Basariya’yı yıldırmak için uygulanan sistematik işkencelerin boyutu açıkça görülmektedir. Ancak işkenceler ne kadar zalimce ve özenle yapılmış olursa olsun, S. P. Basariya, kendisini sözde “Abhazya Ulusal Sosyalist Partisi”nin lideri olarak kabul etmedi. Acımasız işkence yöntemleriyle tanınan Abhazya NKVD başkanı İ. Gagua, bu itirafı almak için özel çaba harcamıştır.
Soruşturma dosyalarını sahte delillerle doldurmakta uzmanlaşmış olan İ. Gagua, sorguları bizzat kendisi yürütmüştür. Kendisine Tiflis’ten gelen özel bir soruşturma ekibi eşlik ediyordu. Bu ekipte yer alanlar: Gürcistan NKVD Soruşturma Dairesi Başkanı, Devlet Güvenlik Kaptanı Nibladze ve Gürcistan NKVD 5. Şube Başkanı, Kıdemli Devlet Güvenlik Teğmeni Markarov.
Basariya’dan “itiraf” alamayan soruşturma yetkilileri, hedef değiştirerek başka kişilere yöneldi. Abhazya’da saygın olan birisinin, var olmayan “Abhazya Ulusal Sosyalist Partisi”nin lideri olduğunu kabul etmesini sağlamaya çalıştılar. Dayanılmaz fiziksel işkenceler sonucunda akli dengesini yitiren Z. İ. Kobahiya, kendisini bu sözde merkezin lideri olarak “kabul etti”. Kobahiya, Gudauta bölgesindeki Lıhnı köyünde doğmuştu ve Moskova Devlet Üniversitesi mezunuydu, çeşitli üst düzey görevlerde bulunmuştu. 1932 yılında, “karşı-devrimci Troçkist bir örgüte” katıldığı gerekçesiyle 58-10 maddesi uyarınca tutuklanmış ve Sovyetler Birliği Komünist Partisi (Bolşevik) üyeliğinden çıkarılmıştı. Hapisten çıkmıştı, ancak 1938’de tekrar üç yıl hapse mahkûm edildi. Büyük Vatanseverlik Savaşı başlamadan hemen önce cezası sona ermiş, ancak Abhazya’da yaşaması yasaklanmıştı. O da Duşeti’de tuğla fabrikası müdürü olarak çalışmaya başlamıştı. Savaşın başlamasıyla NKVD görevlisi Melkonyan, Kobahiya’nın tekrar tutuklanmasını emretti. Kobahiya’ya yöneltilen suçlama, 10 Ağustos 1941’de Abhazya’ya hasta çocuğu nedeniyle değil, bir faşist örgüt kurmak amacıyla gittiği iddiasıydı. İddiaya göre, Gudauta bölgesinde eskiden sinema işleriyle uğraşan Marganiya ile buluşmuş ve onu bölge yetkilisi olarak görevlendirmişti. Daha sonra, 19 Ağustos’ta Suhum’da Abhazya Bilimsel Araştırma Enstitüsü’nde çalışan Vladimir Marganiya’yı bulup, iş birliği yapmasını ve Gudauta grubuyla bağlantı kurmasını teklif ettiği öne sürüldü. 20 Ağustos’ta, Suhum’da Zosim Agrba ile görüştüğü ve ona, Vladimir Marganiya’nın Abhazya Ulusal Sosyalist Merkezi’nin yetkilisi, Simon Dbar’ın ise partinin paralel merkezinin yetkilisi olduğunu resmi olarak belgelemeyi önerdiği iddia edildi. Aynı gün Kobahiya, Viktor Pateypa’yı da “örgüte” katmış, ancak ona herhangi bir görev vermemiş ve “bağımsız hareket eden biri” olmasını istemişti.
Daha sonra Kobahiya, zorla alınan ifadesini geri çekmeye çalıştı, ancak fiziksel işkenceler sonucunda yeniden “itiraf” etmek zorunda kaldı. Bu durumu, “Sanık Zosim İosifyıpa Kobahiya’nın Kendi El Yazısıyla Verdiği İfade” başlıklı belge doğrulamaktadır.
Aynı zamanda, bu dava kapsamında yargılanan diğer kişiler hakkında da sahte suçlamalar uydurulmuştu.
13-18 Kasım tarihlerinde, Sohum’da, Gürcistan NKVD birlikleri Askeri Mahkemesi, 3. derece askeri hâkim Nadiraşvili başkanlığında, Abhazya NKVD kulübünde kapalı oturumda, sanıkların katılımı ve savunma hakları olmaksızın 7544 numaralı davayı görüşerek aşağıdaki cezaları vermiştir:
Askeri mahkeme şu kişileri en ağır cezaya, mallarına el konulmak suretiyle idam cezasına mahkûm etti:
- Z. İ. Kobahiya
- Z. V. Agrba
- V. M. Maan (Marganiya)
- V. D. Pateypa
- N. S. Pateypa
- M. İ. Tarnaa
- T. V. Maan (Marganiya)
- K. A. Gabliya
- S. G. Dbar
Şu kişiler ise 10 yıl hapis cezası ve 5 yıl hak mahrumiyetiyle cezalandırıldı:
- G. A. Kilaşoniya
- K. G. Weber
- R. N. Kakuba
- K. P. Tarnaa
Şu kişiler de 7 yıl hapis cezası ve 3 yıl hak mahrumiyeti aldı:
- P. M. Kutarba
- P. G. Khuartskiya
Şu kişiler ise 5 yıl hapis cezası ve 2 yıl hak mahrumiyetiyle cezalandırıldı:
- A. M. Marganadze
- İ. S. Muşba
Ayrıca, S. P. Basariya, 10 yıl hapis cezasına ve 5 yıl boyunca hak mahrumiyetine çarptırıldı.
22 Aralık 1941 tarihinde, Askeri Mahkemenin Z. İ. Kobahiya, Z. V. Agrba, V. M. Maan (Marganiya), V. D. Pateypa, M. P. Tarnaa, N. S. Pateypa, T. V. Maan (Marganiya), G. A. Gabliya, S. G. Dbar ve V. D. Pateypa hakkında verdiği idam cezası infaz edildi. SSCB Yüksek Mahkemesi Askeri Kurulu Başkanı Ulrih’e, infazın yerine getirildiği doğrudan bildirildi.
Diğer sanıklarla ilgili dava, ek soruşturma yapılması için geri gönderildi. 8-9 Mayıs 1942 tarihlerinde Tiflis’te, üçüncü derece askeri yargıç Bedişvili (başkan) ile teğmenler Çeheriya ve Bragvadze’nin katılımıyla, tarafların yer almadığı kapalı bir NKVD Askeri Mahkemesi oturumu gerçekleştirildi. Mahkeme, 19-58-3 maddesi uyarınca şu kişileri en ağır cezaya, mallarına el konularak idam cezasına mahkûm etti:
- S. P. Basariya
- K. P. Tarnaa
- K. G. Weber
- G. A. Kilaşoniya
- P. G. Khuartskiya
- P. P. Kutarba
Mahkeme oturumuna, dava başlamadan üç gün önce Tiflis’teki 1 numaralı cezaevinde ölen Rajden İvanyıpa Kakuba katılamadı.
Moskova’daki Askeri Kurula şu rapor gönderildi:
“25.6.42 tarihli ve No. 034771 sayılı telgrafınıza istinaden, idam cezasına çarptırılan S. P. Basariya, K. P. Tarnaa, K. G. Weber, G. A. Kilaşoniya, P. Ş. Kutarba ve P. G. Khuartskiya hakkındaki karar 27 Mayıs 1942 tarihinde infaz edilmiştir.”
7 Mart 1959’da yukarıda belirtilen kişilerin rehabilitasyonu sırasında, Büyük Vatanseverlik Savaşı döneminde Gudauta Parti Bölge Komitesi’nin askeri bölüm başkanı olan Mihail Sabaşvili, ZakVO (Transkafkasya Askerî Bölgesi) savcılığına şu beyanda bulundu: Z. Kobahiya, V. Marganiya, M. Tarnaa, N. Pateypa, T. Marganiya, Z. Agrba, G. Kilasoniya, K. Tarnaa, İ. Muşba, S. Basariya, A. Çaçibaya, A. Marganadze ve V. Pateypa‘yı iyi tanıdığını söyledi. Bu kişilerin hepsi Sovyet iktidarına bağlı, işlerinde dürüst ve güvenilir insanlardı ve Sabaşvili, onlardan asla herhangi bir anti-Sovyet söylem duymadığını belirtti. Sabaşvili; Kobahiya, Pateypa, Tarnaa ve diğerlerine yönelik davanın, Abhazya’da Beria’nın görevlendirdiği eski Devlet Güvenlik Komiseri Gagua tarafından Abhaz ulusunu itibarsızlaştırmak ve Abhazları kendi topraklarından sürmek amacıyla uydurulduğunu ifade etti.
Sabaşvili, “1942’de, Gagua, Gudauta Bölge Parti Komitesi Birinci Sekreteri Koka’nın odasında benim de bulunduğum bir sırada Gürcüce olarak, ne kadar çok Abhaz kadrosunu yok ederse bunun bizim için o kadar iyi olacağını ve bunun için bir madalya ile ödüllendirileceğini söyledi.” diye belirtti. Gagua’nın ayrılmasından sonra, Koka sekreterleri ve bölge yürütme komitesi bölüm başkanlarını çağırarak bu konuşmayı öfkeyle anlattı.
Aynı yılın başlarında Gagua, Gudauta bölgesinde, Zvandripş köyüne zorunlu iniş yapan bir Alman uçağının mürettebatını yakalamak için bir operasyonu organize ederke, Koka’yı, Alman pilotların Abhazların yardımıyla saklandığını iddia ederek suçladı. Gudauta bölgesinin, ağırlıklı olarak Abhazların yaşadığı bir yer olduğu için güvenilmez olduğunu öne sürdü. Ancak gerçekte, Alman pilotlar Abhazların yardımıyla Gudauta bölgesinde yakalanmıştı.
Zvandripş köyüne zorunlu iniş yapan Alman keşif uçağının iki mürettebatı, Şamil Ayba tarafından bulundu ve kısa süre sonra Gudauta Avcı Taburu askerleri tarafından etkisiz hale getirildi. Üçüncü mürettebat üyesi ise askeri devriye tarafından öldürüldü.
II. “Oçamçıra Okul Davası”
“Gudauta Davası”nın ardından, Oçamçıra bölgesinde 7616 numaralı soruşturma dosyası olan ve kamuoyunda “Oçamçıra Okul Davası” olarak bilinen başka bir dava uyduruldu. Bu dava da yine Abhazya NKVD Başkanı Gagua, yardımcısı Bziava, Savcı Tsulaya, SSCB NKVD 1. Müdürlüğü’nden operatif görevli Melkonyan ve diğerleri tarafından hazırlandı.
İddianamede, 1941 yılında, Vatanseverlik Savaşı’nın başlamasından sonra Oçamçıra bölgesinde yasadışı bir gençlik ulusal sosyalist örgütünün kurulduğu ve bu örgütün, Sovyetler Birliği’ndeki mevcut düzene karşı aktif bir şekilde karşı-devrimci faaliyetler yürüttüğü ileri sürülüyordu. Bu örgütün, bölge halkı arasında bozguncu bir propaganda yaparak karşı-devrimci broşürler hazırlayıp dağıttığı, halkı sabotaja, seferberlik için askere gitmekten kaçınmaya teşvik ettiği ve Sovyet iktidarına karşı silahlı bir ayaklanma için silah depolama çağrısında bulunduğu iddia ediliyordu.
“Okul Davası” kapsamında şu kişiler yargılandı: Mihail Kvalashyıpa Arşba, Çiçiko Georgiyıpa Kutelia, Şamil Şiriniyıpa Kutarba, Levard Mihailyıpa Adleyba, Boris Arsentiyıpa Kubrava, Mihail Daugulyıpa Hiba, İvan Mahmutyıpa Sanguliya, Muşni Tarasyıpa Kapba, ve Samkva Keçetyıpa Jopua.
Tutuklanmadan önce işsiz olan Mihail Arşba‘ya, Oçamçıra bölgesinde bir gençlik ulusal sosyalist örgütü kurduğu suçlaması yöneltildi. İddialara göre Arşba, önce Oçamçıra demiryolu istasyonunda çalışan Levard Adleyba’yı örgüte katmış, ardından birlikte Aymara İlkokulu müdürü Çiçiko Kutelia’yı da örgüte dâhil etmişlerdi. Kutelia’nın, Aymara, Gup ve Otap köylerinde broşür dağıttığı ve öğrencileri bu ulusal sosyalist örgüte katılmaları için ikna ettiği iddia ediliyordu. Eylül ayında, Arşba, Oçamçıra’ya geldiğinde karşı-devrimci örgütün bir toplantısını düzenlediği ve bu toplantıda Şamil Kutarba’nın örgütün siyasi lideri olduğu iddia ediliyordu. Aynı toplantıda, Çiçiko Kutelia’nın önerisiyle bu örgüte “OZONA” (Abhaz Halklarını Kurtarma Topluluğu) adı verildiği iddia ediliyordu. Bu iddialar, NKVD’nin hayal gücünün sınır tanımadığını gösteriyordu. Şamil Kutarba, Oçamçıra Abhaz Ortaokulu’nun 9. sınıf öğrencisi, diğer sözde örgüt üyesi Boris Kubraa ise 10. sınıf öğrencisiydi.
Ancak en şaşırtıcı olan şey, arşivlerde saklanan ve söz konusu öğrenciler tarafından yapıldığı iddia edilen iki Nazi mührüydü. Oysa bu mühürler, öğrencilerin gençlik ulusal sosyalist örgütle ilişkisini “ikna edici bir kanıt” olarak göstermek amacıyla bizzat istihbarat birimleri tarafından üretilmişti.
Kaynak: “Abhazya Cumhuriyeti” Gazetesi, No 145, 18-19 Aralık 1999.
http://apsnyteka.org/763-pachulia_v_m_stati.html
İlginizi Çekebilir: Stalin’in Totaliter Sistemi Döneminde Abhazya
